စီးပြားေရးလုပ္ေဆာင္ခ်က္တစ္ခုရဲ ႔ Externality ဆိုတာကေတာ႔ လုပ္ေဆာင္ခ်က္မွာ မပါဝင္တဲ႔ ၿပင္ပလူ႔အဖြဲ႔အစည္းအေပၚ အက်ဳိးသက္ေရာက္မႈ႔ပဲ ၿဖစ္ပါတယ္။ ေကာင္းတဲ႔ အက်ဳိးသက္ေရာက္မႈ႔မ်ဳိးကို external benefit လို႔ေခၚၿပီး ဆန္႔က်င္ဘက္ အက်ဳိးသက္ေရာက္မႈ႔ကိုေတာ႔ external cost လို႔ေခၚပါတယ္။
ဥပမာ – စက္ရုံတစ္ရုံရဲ ႔ လုပ္ငန္းလည္ပတ္မႈ႔ကေန စြန္႔ထုတ္လိုက္တဲ႔ အညစ္အေၾကးေတြက ေလထုညစ္ညမ္းမႈ႔၊ ေရထုညစ္ညမ္းမႈ႔ ၿဖစ္ေစတယ္ဆိုရင္ ဒါဟာ external cost or negative externality ကို ၿဖစ္ေစတယ္လို႔ သတ္မွတ္ပါတယ္။
ဥပမာ- ပ်ားေမြးၿမဴေရးလုပ္ငန္းမွ ပ်ားေတြေမြးတဲ႔ အတြက္ ပ်ားရည္စတဲ႔ ထုတ္ကုန္ေတြရရွိတဲ႔အၿပင္ အနီးပတ္ဝန္းက်င္ရွိ သီးနွံပင္မ်ားအပၚ ဝတ္မႈန္ကူးၿခင္းၿဖစ္ထြန္းေစတဲ႔အတြက္ သီးနွံပင္ေတြသန္စြမ္းပြားမ်ားရာမွာ အေထာက္အကူၿဖစ္ေစပါတယ္။ ဒီလိုမ်ဳိး အက်ဳိးၿဖစ္ထြန္းေစတာကို external benefit or positive externality လို႔ သတ္မွတ္ပါတယ္။
ဒါကေတာ႔ special type of externality ပဲ ၿဖစ္ပါတယ္။ အေၿခအေနတစ္ခုေပၚမွာ နႈိင္းယွဥ္ၿပီး ranking စီလိုက္တဲ႔အေပၚ မူတည္ပါတယ္။ ဥပမာ- Overeducation သေဘာမ်ဳိးပါ။ Labour Market Demand အရ Bachelor အဆင္႔ကို လိုအပ္ေနတဲ႔အခ်ိန္မွာ Master Degree ရ႕ၿပီးသားလူတစ္ေယာက္အလုပ္ေလွ်ာက္တဲ႔အခါ economically အရ efficient မၿဖစ္နိုင္ေတာ႔ပါဘူး။
ဒါဆိုရင္ Externality ကို ဘယ္လို ေၿဖရွင္းနိုင္မလဲ အေၿဖကို ေလ႔လာၾကည္႔ပါမယ္။
ဥပမာ- မူးယစ္ေဆးဝါးကို Public Health Law နဲ႔ အညီ က်န္းမာေရးလိုအပ္ခ်က္အရ အသုံးၿပဳခြင္႔ေပးထားၿခင္းမ်ဳိးပါ။ ဒါကိုခ်ဳိးေဖာက္တယ္ဆိုရင္ေတာ႔ ရာဇဝတ္မႈ႔ေၿမာက္ေစတဲ႔အေနနဲ႔ Negative externality ကို တားဆီးေပးၿခင္းတစ္မ်ဳိး ၿဖစ္ပါတယ္။
တခ်ဳိ႔လုပ္ငန္းေတြမ်ဳိးမွာဆိုရင္ external cost အမ်ားၾကီးသက္ေရာက္ေစနိုင္တဲ႔အတြက္ ဥပေဒၿပဌာန္းၿခင္းအားၿဖင္႔ ကာကြယ္ေပးနိုင္ပါတယ္။
ဥပမာ- အစိုးရက မီးၿပတိုက္ ၊ ပညာေရးဆိုင္ရာ ၊ က်န္းမာေရးဆိုင္ရာ အေထာက္အပံ႔မ်ားကို ေပးအပ္ၿခင္းၿဖင္႔ ၾကိဳတင္ေၿဖရွင္းနိုင္ပါတယ္။
ဥပမာ- ထုတ္လုပ္မႈ႔မွ လက္ခံနိုင္ေလာက္ေသာ အတိုင္းအတာအရ သဘာဝညစ္ညမ္းမႈ႔ၿဖစ္ေစတဲ႔ လုပ္ငန္းေတြကို အခြန္စည္းၾကပ္မယ္။ နစ္နာမႈ႔ရွိတဲ႔သူေတြကို ေထာက္ပံေၾကးေပးအပ္ၿခင္းနဲ႔ externality ကို အတတ္နိုင္ဆုံး ေလ်ာ႔ခ်မယ္။
အထက္ပါ အခ်က္ေလးခ်က္ကေတာ႔ Government Intervention အေနနဲ႔ Externalities ကို ထိန္းခ်ဳပ္ၿခင္းပါ။
(၁)မူပိုင္ခြင္႔၊ ပိုင္ဆိုင္ခြင္႔ေတြ သတ္မွတ္ထားနိုင္ရမယ္။
(၂) လူေတြကလည္း က်ဳိးေၾကာင္းဆက္စပ္စြာ ၿပဳမူေဆာင္ရြက္နိုင္ရမယ္။
(၃) Transaction Cost ကလည္း နည္းနိုင္သမွ် နည္းရမယ္။
ဒီသုံးခ်က္နဲ႔ ညီညႊတ္ရင္ေတာ႔ Private Parties ေတြအေနနဲ႔ Externality Problem ေတြကို ေၿဖရွင္းနိုင္ပါတယ္လို႔ Coase Theorem က ဆိုပါတယ္။
ဒါေပမယ္႔ အခ်ဳိ႔ေသာ အေၿခအေနမ်ဳိးမွာေတာ႔ အသုံးခ်လို႔မရနိုင္ပါဘူး။ ဆိုပါေတာ႔။ စတီးထုတ္လုပ္တဲ႔ လုပ္ငန္း၊ သက္ေရာက္မႈ႔အေနနဲ႔ ညစ္ညမ္းမႈ႔ေၾကာင္႔ လုပ္သားေတြရဲ႔ အဆုတ္ ပ်က္စီးမယ္။ အသက္အႏၲရာယ္ထိခိုက္လာနိုင္သည္အထိ ၿဖစ္နိုင္တယ္။
